skip to Main Content
ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑΣ

ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑΣ

(TRANSFORMATION OF THOUGHT AND EVOLUTION OF CONSCIOUSNESS)

Το μάθημα γίνεται σε δύο γλώσσες, στα ελληνικά και στα αγγλικά και ξεκινά στις 15 Δεκεμβρίου, μία φορά την εβδομάδα, η οποία ορίζεται μετά από κοινή συμφωνία, και διαρκεί 2 μήνες. Το μάθημα διεξάγεται σε φυσικό χώρο, όπου μπορούν να παρευρίσκονται όσοι-ες ενδιαφέρονται και συνδέεται διαδικτυακά με όλους όσοι-ες συμμετέχουν από άλλες χώρες. Λόγω της αυξημένου ενδιαφέροντος θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Για περισσότερες πληροφορίες χρησιμοποιείστε το e-mail του Εργαστηρίου Σκέψης:

Στη 1η θεματική ενότητα του θεματικού κύκλου: «Μεταμόρφωση της Σκέψης και Εξέιλξη της Συνειδητότητας» θα εξετάσουμε το ιστορικο-ανθρωπολογικό περιβάλλον του νεώτερου κόσμου μέσα στο οποίο επωάσθηκε, καλλιεργήθηκε και εδραιώθηκε η υλιστική, αιτιοκρατική, μηχανιστική και αναγωγιστική επιστήμη,

Ακολουθεί μια περιεκτική εισαγωγή: Αν η κλασική μεταφυσική θεωρούσε ότι μια υπερβατική και αμετάβλητη αρχή (Ιδέα-Νους ή Θεός-Λόγος) νοημστοδοτεί το είναι όλων των υπαρκτών, αν δηλαδή αναζητούσε το νόημα και την αλήθεια πέραν του αισθητού, η επιστημονική φιλοσοφία της μοντέρνας εποχής, καθιστά το ορθολογικό και ενσυνείδητο εγώ της υποκειμενικότητας, φορέα της νοηματοδότησης και της αλήθειας καθετί υπαρκτού. Μαθηματική επιστήμη, τυπική ή συμβολική λογική και πειραματική τεχνική κωδικοποιούν μια συστηματική εμμένεια, δίχως να έχουν ανάγκη να αναφερθούν στο υπερβατικό, στο απροσδιόριστο, το ακαθόριστο. Όντα και πράγματα απο-ιεροποιούνται και αδειάζουν από νόημα μιας που μετουσιώνονται σε μετρήσιμα αντικείμενα προς απόδειξη, έλεγχο, ιδιοποίηση και κατάκτηση. Η σκέψη και η γλώσσα ερμηνεύονται με αναφορά το υποκειμενικό εγώ, η σκέψη περιορίζεται στη διάσταση του μεθοδικού υπολογισμού, της μέτρησης και της ποσοτικοποίησης, η γλώσσα εξαντλείται στο να αποδίδει λογικές ιδιότητες στα αντικείμενα του κόσμου που τίθενται απέναντι στα υποκείμενα. Έτσι το ανθρώπινο ον, σταδιακά,  αποξενώνεται όλο και περισσότερο από τον Κόσμο, τη Φύση, τα όντα. Το εγώ, η υποκειμενικότητά του, διαμορφώνει την ιερή πεποίθηση ότι είναι ο αποκλειστικός δημιουργός της σκέψης του και των έργων που προκύπτουν από τη δράση του. Μέσα σ΄αυτή την ιστορικο-πολιτισμική ατμόσφαιρα του νεώτερου κόσμου, της μεταφυσικής της υποκειμενικότητας, όπου καταρρέει η Υπερβατική τάξη του Νοήματος και απουσιάζουν τα μεταφυσικά θεμέλια, αναδεικνύεται και εδραιώνεται η μυθολογική μορφή του νεώτερου ανθρώπου, που θα τον ορίζαμε ως ανθρωποκεντρική, υποκειμενική ναρκισσιστική και  εγωιστικά ατομικιστική. Η βούληση της δύναμης, ο ωφελισμός, η σκοπιμότητα και η χρησιμοθηρία συνιστούν τα ηθικο-αξιακά τοτέμ της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας, η οποία παράγει το πραξιακό πρότυπο της βιοθεωρίας. Η μόνη δύναμη που ενεργεί πλέον στην Ιστορία είναι ο υποκειμενικός και ενσυνείδητος λόγος των αφαιρετικών σχημάτων, των καθολικών ιδεών και εννοιών, του υπολογιστικού, αριθμητικού και μετρητικού πνεύματος που μηδενίζει κάθε ποιότητα και μοναδικότητα των όντων.

Στη 2η θεματική ενότητα θα εξεταστούν οι ριζικές μεταβολές που συντελέστηκαν στον 20ο αιώνα, τόσο στις φυσικο-μαθηματικές επιστήμες όσο όμως και στην επιστημολογία, μεταβολές οι οποίες διαμορφώνουν τις προϋποθέσεις για την  υπέρβαση της ανθρωποκεντρικής θεώρησης του κοσμου, τη μεταμόρφωση της σκέψης και της συνείδησης και την ανάδυση του  του Εν/Πολλαπλού, τη συμπαντική ενότητα του Κόσμου.

Ακολουθεί μια περιεκτική περιγραφή: Στη Νεώτερη κοσμοεικόνα, από τον Νεύτωνα έως τον Αϊνστάιν, όλα τα φαινόμενα εξηγούνταν από την κίνηση των ατόμων στον κενό χώρο και τις δυνάμεις που ασκούν τα άτομα το ένα στο άλλο. Ο κενός χώρος ή ο απόλυτος χώρος όπως και ο απόλυτος χρόνος υπήρχαν πάντα ανεξάρτητα από την ύλη και τις δυνάμεις. Αυτό το λέμε μηχανιστικό κοσμοείδωλο και το χαρακτηρίζουμε αναγωγικό, όλα δηλαδή τα φαινόμενα ανάγονται σε απλές κινήσεις μέσα στον κενό χώρο, και ντετερμινιστικό, δηλαδή το μέλλον περιγράφεται πλήρως κα προοικονομείται με βεβαιότητα από το παρελθόν, χωρίς να αναδύεται τίποτα νέο  στον κόσμο, αφού όλα είναι άτομα και κενός χώρος. Η νεώτερη κοσμοεικόνα για τη φύση εδραιώνεται φιλοσοφικά, δηλαδή, μεταφυσικά με τον Ντεκάρτ, όπου ο άνθρωπος ως ego, ως συνειδητό υποκείμενο, συλλαμβάνει με βεβαιότητα, μέσα και μέσω της αναπαράστασης του αυτό που είναι. Ο γνωσιοθεωρητικός καρτεσιανός διχασμός της ύλης από τη σκέψη και τη συνείδηση, ολοκληρώνει τη σκέψη κι την εμπειρία του νεώτερου κόσμου και ‘’νομιμοποιεί’’ την αντίθεση φύσης και ανθρώπου, όπως, επίσης, διαχωρίζει τη Γνώση, σε επιστήμες της φύσης και επιστήμες του ανθρώπου.

Η Θεωρία της Σχετικότητας αλλάζει ριζικά την νευτώνεια κοσμοεικόνα. Ενώνει τον χώρο με τον χρόνο σε κάτι ενιαίο, τον 4-διάστατο χωροχρόνο (Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας) και κατόπιν εισάγει το ενοποιημένο πεδίο που ενοποιεί τον χώρο, τον χρόνο, την ύλη και την ενέργεια (Γενική Θεωρία της Σχετικότητας). Η ύλη, είτε σαν σωματίδια είτε σαν πεδία (ενέργεια), είναι ιδιότητα του καμπύλου χωροχρόνου. Έτσι, ο κόσμος αποκτά μια ενότητα. Μάλιστα ο χωροχρόνος και η ύλη – ενέργεια αρχίζουν να υπάρχουν με το big-bang, την μεγάλη έκρηξη, πριν από 15 περίπου δισεκατομμύρια χρόνια. Από τότε ο χώρος διαρκώς διαστέλλεται.

Μετά τον Αϊνστάιν, ακολουθεί η Κβαντική Θεωρία  που ξεκινά με τους Πλανκ, Αϊνστάιν, Μπορ και Ντε Μπρέιγ και ολοκληρώνεται με τους Χάιζενμπεργκ, Σρέντιγκερ, Ντιράκ και Μπορν. Σύμφωνα με ττην κβαντική θεωρία ο κόσμος ούτε είναι ούτε δεν είναι μέχρι τη στιγμή της παρατήρησης, ή αλλιώς διατυπωμένα είναι δυνάμει παντού και πουθενά συγκεκριμένα, με τάση να εμφανιστεί κάπου. Με την πράξη της παρατήρησης περνά από την δυνατότητα στην πραγματικότητα. Αν αυτό συμβαίνει στον μακρόκοσμο,  συμβαίνει και στον μικρόκοσμο με τα ηλεκτρόνια μέσα στο άτομο ή τα κουάρκς μέσα στα πρωτόνια ή τα νετρόνια.  Τα πράγματα του μικρόκοσμου δεν υπάρχουν αλλά γίνονται, δηλαδή, σύμφωνα με την Κβαντική Θεωρία τα πράγματα στο μικροσκοπικό επίπεδο δεν υπάρχουν με αντικειμενικό τρόπο αλλά διαρκώς δημιουργούνται και μεταβαίνουν από την δυνατότητα στην πραγματικότητα, από το μη ον στο ον. Η στιγμή της παρατήρησης, ενώ δημιουργεί τον κόσμο, τα όντα και τις γνώσεις γι΄αυτά,  η εμπειρία αυτής της στιγμής δεν  μπορεί να εξηγηθεί. Η στιγμή της δημιουργίας είναι η αρχή της συνομιλίας του μυστηρίου με το πνεύμα, ο συντονισμός του χρόνου με το άχρονο και αυτή η εμπειρία διατηρείται αινιγματικά απρόσιτη και αδιανόητη για την επιστήμη. Και αυτό είναι μια από τις πολλές παραδοξότητες της Κβαντικής Θεωρίας. Σε συνάφεια με αυτό είναι και το φαινόμενο Αινστάιν – Ποντόλσκι – Ροσέν, σύμφωνα με το οποίο στην Κβαντική Θεωρία δύο σωματίδια όσο μακριά και αν βρεθούν διατηρούν μια εκπληκτική ενότητα μέσω ατοπικών (δηλαδή μη χωρικών – τοπικών) αλληλεπιδράσεων. Αυτό δείχνει την ενότητα του κόσμου, μολονότι αυτός αποτελείται από πολλά επιμέρους υλικά σωματίδια. Ακόμη, στην Κβαντική Θεωρία, μαθαίνουμε ότι τα σωματίδια είναι νέφη πιθανότητας και διαρκώς δημιουργούνται από το κβαντικό κενό, όπως αυτό περιγράφεται με την εξίσωση του Σρέντινγκερ και την Κβαντική Θεωρία Πεδίου. Στο κοσμολογικό επίπεδο η Κβαντική Θεωρία δείχνει ότι ολόκληρο το σύμπαν προήλθε από το λεγόμενο κβαντικό κενό ή αλλιώς, το απόλυτο τίποτα. Τέλος, η Κβαντική Θεωρία έδειξε ότι η ύλη δεν είναι και τόσο υλική και ότι είναι δυνατόν η μάζα ενός μεγάλου αστεριού να μπορεί να συμπυκνωθεί σε μηδενικό σχεδόν όγκο.

Μετά τη θεωρία της σχετικότητας (ειδική-γενική) και την κβαντική θεωρία, ακολουθεί η Θεωρία του Χάους και της Πολυπλοκότητας. Η θεωρία αυτή ξεκίνησε με τις παράδοξες ανακαλύψεις περί αστάθειας των δυναμικών συστημάτων του Πουανκαρέ και συνεχίστηκε με τις ανακαλύψεις του Λόρεντζ (φαινόμενο πεταλούδας) καθώς και τις ανακαλύψεις των Φαϊενμπάουμ, Ρουέλε, Πριγκοζίν, Νίκολη και άλλων. Η αυτοργάνωση και η δημιουργία τάξης από το χάος, η δημιουργία πληροφορίας, οι παράξενοι ελκυστές, η δυναμική των συσχετίσεων, η μη γραμμικότητα, κ.ά. είνα μερικές από τους βασικούς όρους της θεωρίας Στην Θεωρία της Πολυπλοκότητας, που ακόμη διαμορφώνεται, η Φυσική Θεωρία ευρίσκεται μπροστά σε συγκλονιστικές ανακαλύψεις με κορυφαία αυτή που μας δείχνει ότι ένα φυσικό σύστημα είναι ένα όλον που δεν εξηγείται από τα μέρη του και ότι το σύμπαν και ο κόσμος δημιουργούνται συνεχώς και όχι με τυχαίο τρόπο αλλά με μια μαθηματική και μη αναγωγική νομοτέλεια. Ακόμη και οι φυσικοί νόμοι δημιουργούνται. Τίποτα δεν προϋπάρχει ως οντολογική πραγματικότητα, άχρονη, αναλλοίωτη και αμετάβληττη, όπως υποστήριζε η κλασική οντολογία και  κοσμολογία, αλλά όλα γίνονται από το μη ον και από το μηδέν.
Στη Σχετικότητα, στη Κβαντική Θεωρία και στη Πολυπλοκότητα, η Φυσική Θεωρία παίρνει αφηρημένο μαθηματικό-φορμαλιστικό χαρακτήρα. Οι φυσικές μορφές από το μικροσκοπικό μέχρι και το μακροσκοπικό επίπεδο περιγράφονται με προχωρημένες μαθηματικές θεωρίες και εξισώσεις, στις οποίες όμως, αγνοείται ή διαφεύγει, συνήθως, η κοσμοιστορική σημασία τους..Ακόμη, στην Κβαντική Θεωρία και στην Πολυπλοκότητα κυριαρχεί η οντολογική πιθανοκρατία. Δηλαδή, ο κόσμος δημιουργείται διαρκώς, – τόσο τυχαία όσο και αναγκαία – και όχι ντετερμινιστικά ή προκαθορισμένα. Ο κόσμος δεν είναι μηχανή που όλα επαναλαμβάνονται με προκαθορισμένο και γι΄αυτό προβλέψιμο τρόπο, υπό προϋποθέσεις, αλλά ενέχει ποιητικότητα, δηλαδή απροσδιοριστά, δημιουργικότητα, καινοτομία και ελευθερία.

Συναιρώντας τις τρείς θεωρίες, θα λέγαμε ότι η σύγχρονη Φυσικο-μαθηματική Επιστήμη δείχνει ότι ζούμε σε έναν κόσμο διαρκώς δημιουργούμενο από το μηδέν, το τίποτα, το κενό. Τα όντα είναι μορφές μέσα σε μορφές, λόγοι μέσα σε λόγους, το σύμπαν δεν είναι ένα ολοκληρωμένο κείμενο που αρκεί να αποκρυπτογραφήσουμε το γλωσσικό κώδικα που έχει συνταχθεί για να κατανοήσουμε τα μυστικά του, αλλά  ένα ποίημα που διαρκώς «γράφεται» και οι λέξεις του είναι οι κοσμικές μορφές από το μικροσκοπικό μέχρι το μακροσκοπικό επίπεδο. Τίποτα δεν είναι τυχαίο και συγχρόνως τίποτα δεν είναι προκαθορισμένο. Η τυχαιότητα και η αναγκαιότητα ενεργούν ανταγωνιστικά και συμπληρωματικά και μόνο μια σχεσιακή λογική ή σχεσιολογική σκέψη μπορεί να δοκιμάσει την ενιαία και διαφοροποιημένη εμπειρία τους  Το μέλλον δημιουργείται και είναι διαρκώς νέο ενώ εμπλουτίζει τον κόσμο με οντολογική καινοφάνεια, έτσι ώστε το μέλλον να μην ταυτίζεται με το παρελθόν. Αυτό είναι και το βαθύτερο νόημα της Αρχής της Εντροπίας στην Θερμοδυναμική. Εντέλει, η κάθε χρονική στιγμή είναι κάτι το μοναδικό και ανεπανάληπτο, όπως και κάθε φυσική ύπαρξη, η οποία γεννιέται και αφανίζεται, αφανίζεται και γεννιέται, αέναα.  Εν ολίγοις,, ζούμε σ΄έναν κόσμο που οι Φυσικές και Μαθηματικές Επιστήμες απλώς περιγράφουν αλλά αδυνατούν να εξηγήσουν και να κατανοήσουν τον ορίζοντα στον οποίο εγγράφονται όλα αυτά και ποιά ορμή τα κάνει να αναδύονται και να αποκαλύπτονται, ενώ συγχρόνως αποσύρονται και συγκαλύπτονται. Σ΄αυτό το σημείο αναδεικνύεται το γνωσιολογικό και επιστημολογικό όριο της επιστήμης, που λειτουργεί με παραστάσεις και αναπαραστάσεις, με παρουσίες και αιτιώδεις σχέσεις, από την εμπειρία της σκέψης που αποβλέπει το Εν-Όλον, το Όλον-Τίποτα, το Τίποτα-Παν, με τον διαισθητικό και ενορατικό λόγο και την ενιαία και πολυδιάστατη συνείδηση. Ολόκλήρος κόσμος χωρίζει το σύμπαν της επιστήμης από τον Κόσμο που στοχεύει η Σκέψη, η Επιστήμη μελετά αποσπασματικά πεδία του Κόσμου ‘η σύνολα πεδίων και όχι τον Κόσμο στην Ανοιχτή Ολότητά/αποσπασματικότητά του. Υπερβαίνοντας την ενάντια και συμπληρωματική σχέση Φυσικής και Μεταφυσικής, ανοιγόμαστε στην ανοιχτή σκέψη, τη σκέψη που δοκιμάζει την εμπειρία της Ανοιχτής Ολότητας.

 

Back To Top